«Հետքի» հարցերին պատասխանում է «Ակվատեխավտոմատիկա» ընկերության գլխավոր տնօրեն, «Հայ ձկնաբույծների միավորում» ՀԿ-ի նախկին նախագահ Արկադի Գեւորգյանը

Կառավարություն-ձկնաբույծներ «պայքարը» շարունակվո՞ւմ է, թե՞ ձկնաբույծների խնդիրներն արդեն լուծում են ստացել:

Պետք է ասել, որ մոտակա 2 տարվա ընթացքում բավականին լավ հետադարձ կապ ստեղծվեց կառավարական մարմինների հետ, որն իր դրական արդյունքը տվեց: Արդյունքներից մեկն այն էր, որ արտաքին շուկան բացվեց: Մի կողմից ճգնաժամն էր, մյուս կողմից էլ' ռուսական շուկան էր փակ: Փակ լինելը արհեստական բնույթ էր կրում. խոզի ժանտախտի հետ կապված' ռուսները փակել էին նաեւ մսամթերքի եւ ձկնամթերքի արտահանումը: Մենք կարողացանք համոզիչ փաստարկներ ներկայացնել Կառավարությանը եւ ոգեշնչել, որպեսզի նրանք ռուսներին համոզեն: Ռուսական սանէպիդծառայության ներկայացուցիչները եկան Հայաստան, սերտիֆիկացրին այն ձեռնարկությունները, որոնք, իրենց կարծիքով, հարմար են Ռուսաստանի համար, եւ շուկան բացվեց մեր առջեւ: Մենք կարողացանք գոյատեւել, որովհետեւ եթե դա չլիներ, ձուկն արդեն վաճառվում էր ինքնարժեքից ցածր գնով:

Որքա՞ն արժեր:

Խանութներում 1 կգ-ը վաճառում էին 1150 դրամով: Այդտեղ, իհարկե, նաեւ արհեստական պայքար էր գնում հզորների, այսպես ասած' օլիգարխների կողմից, որոնք մեզ մեծ նեղություն տվեցին այդ դաշտում: Շուկան բացվելուն պես այդ խնդիրն արանքից դուրս եկավ: Եվ հաջորդ ռաունդում' 2010-ին, այլեւս չկարողացան գներն իջեցնել, որովհետեւ դա անիմաստ էր, մենք արդեն կարողանում էինք արտահանել:

Կառավարությունը վերջնական լուծում տվե՞լ է ձկնաբույծների խնդիրներին' ջրաչափերի, հողերի կարգերի փոփոխման եւ ջրահեռացման հետ կապված:

Մենք ունենք ներքին խնդիրներ' օրենսդրական, ինչպես նաեւ խնդիրներ' կապված ստեղծված իրավիճակի հետ: Առաջինը ջրօգտագործման, ջրաչափման խնդիրն էր: Երբեւէ խնդիրն այդպես սուր չէր դրվել, ջրաչափման համար երբեւէ խնդիրներ չէին ստեղծվել: Երկրորդը ջրահեռացման հարցն էր, որ մենք պետք է կատարեինք ըստ ջուրթույլտվության (ՋԹ) նշված կետի, բայց դա շատ վերացական էր: ՋԹ-ում նշում են' Սեւ ջուր, բայց ձկնաբույծը տեղյակ չէ' արդյոք այս կամ այն ջրանցքը, ուր մենք արտանետում ենք մեր ձկնաբուծության ջրերը, Սեւ ջո՞ւր է գնում, թե՞ մեկ այլ տեղ: Եթե անկեղծ լինենք, պետք է կարգն այնպես լիներ, որ մինչ ձկնաբուծարան կառուցելը համապատասխան նախագծեր կազմեինք' բնապահպանական, տեխնիկական բոլոր պայմանները համաձայնեցնելով համապատասխան մարմինների հետ: Սակայն հարցը երբեւէ այդպես չի դրվել: Եթե սահմանափակումները ճիշտ աշխատեին, ապա մենք ոչ մի բահ չէինք կարողանա գետնին խփել եւ ինչ-որ բան կառուցել, մինչեւ այդ թույլտվությունները չունենայինք: Սակայն ջուրթույլտվությունները մեզ տալիս էին, մնացածը մենք մեր կամքով կարողանում էինք կառուցել, եւ ոչ մեկն այդ գծագրերը չուներ ու չի ունեցել: Հիմա ենք սկսել անել:

Ջրահեռացման վերաբերյալ Կառավարությունը դեռ որոշում չի կայացրել: Ընդունում է, որ ողջամիտ չէ ջուրը խողովակաշարով տանել արդեն կայացած ձեռնարկություններից 5-6 կմ հեռու եւ հասցնել Սեւ ջուր: Դրա վրա մոտ 100 մլն դրամից ավել կծախսվի: Բայց լուծում էլ չի տալիս: Լուծումը կարող է տարբեր լինել, այդ թվում' մեզ թույլ տալ ջրանցքներից օգտվել, բայց այդտեղ էլ կարող են այնպիսի սակագին դնել, որ մենք նեղվենք: Այդ առումով ոչ մի կոնկրետ հարց չի լուծվում, չեն էլ առաջարկում: Մենք ընդհանրապես խնդիր դրեցինք, որ հարցերը փաթեթով լուծեն: Այդ երեք հարցերից որեւէ մեկը եթե չլուծվի, մեր գործունեությունն անիմաստ է: Չգիտես ինչու' այդ ուղղությամբ չեն շարժվում մարդիկ:

Դուք ի՞նչ եք առաջարկում:

Մենք առաջարկում ենք, որ մեզ համաներման կարգով թույլ տան ինչպես նախկինում ենք գործել, այդպես էլ շարունակենք գործել: Նոր ստեղծված ձեռնարկությունների առաջ պահանջ դրվի, որ իրենք նախագծով անեն ջրահեռացումը, մեզ էլ' եղածի վրա նախագիծը հաստատեն ու դրանով բավարարվենք:

Հողի կարգի փոփոխման խնդիրն ինչպե՞ս եք կարգավորելու:

Սա մյուս խնդիրն է, որը եւս օրենսդրության բացթողումն է: Ես կարծում եմ, որ գյուղատնտեսական վայրում զուգահեռներ են անցկացրել քաղաքաշինական օրենսդրության հետ: Օրինակ' քաղաքում, մի փոքրիկ տարածությունում' թեկուզ 50 մետր, որպեսզի կարողանաս շինարարություն անել կամ թեկուզ օրինական ձեւով գնել, մեծ ձեռքբերում է: Իսկ գյուղատնտեսական վայրում, մանավանդ այն հողերի վրա, որտեղ մենք ենք գործունեություն ծավալում, կարգերը ցածր են, եւ դրանք փոխելիս գները չպետք է այդքան կտրուկ աճեն: Մեր տնտեսություններում տեղեր կան, որ 1 հա-ը 50 հազար դրամից դառնում է 19 մլն դրամ: Գյուղատնտեսությունը չի ծավալվում 40, 50 կամ 100 մետրի վրա, եթե այդպես լիներ, խնդիր չէր լինի: Մենք հեկտարների վրա ենք գործունեություն ծավալում, եւ 10 հա-ի դեպքում հողի կարգի փոփոխման համար 190 մլն դրամ վճարելը ողջամիտ չէ: Հարցն այդքան սրելը չի կարող տրամաբանական լինել: Պետք է փոփոխություն մտցնել օրենսդրության մեջ: Եթե մենք այդտեղ գործունեություն չծավալեինք, աղակալած հողերը շրջանառության մեջ չէին մտնի, տնտեսությանն այդ հողերից ոչ մի օգուտ չէր լինի, իսկ մենք բավականին արդյունավետ կարողացանք հողատարածքները շրջանառության մեջ դնել:

Այսինքն' օրենսդրական փոփոխությունների նախաձեռնությա՞մբ եք հանդես գալու:

Մենք առաջարկել ենք կարգը չփոխել, քանի որ համարում ենք, որ ձկնաբուծությունը գյուղատնտեսական ճյուղ է: Կամ էլ, եթե փոխում են ջրայինի, թող գործակիցը լինի զրոյական, մեզ վրա ավելորդ ծանրաբեռնվածություն չդնեն: Իսկ ջրային ոլորտ կոչելուն համաձայն չենք, քանի որ ջրային ասելով' ես հասկանում եմ Սեւանա լիճը, ջրամբարները, բայց մերը արհեստական լճակներ են: Թող սահմանեն ձկնաբուծական ոլորտ ու այնպիսի սակագներ դնեն, որ կարողանանք աշխատել: Բայց այդ ուղղությամբ պետք է աշխատել, շարժվել, ոչ թե մի կոնդակ ներկայացնել ու պարտադրել, որ ենթարկվենք եւ տեսնենք, որ ի վիճակի չենք ենթարկվել ոչ ֆիզիկապես, ոչ էլ ֆինանսապես:

Վարչապտի հետ հանդիպման ժամանակ այդ խնդիրները չե՞ք բարձրացրել:

Վարչապետի հետ մեր վերջին հանդիպումը կառուցողական էր. նա մեզ խոստացավ, որ ջրի օգտագործման վրա որեւէ սահմանափակում չի դրվի, այսինքն' ինչքան օգտագործենք, այդքանի համար ենք պարտավորվում վճարել, եւ բոլորը գործելու են հարկային դաշտում: Այո, մենք պարտադրված ենք ջրաչափեր դնել, չնայած այդ տարբերակը մեզ համար տեխնիկական խնդիրներ է ստեղծում: Ամեն տեղ չէ, որ հնարավոր է ջրաչափ դնել: Տնտեսությունն այնպես է կառուցված, որ խնդիր է առաջանում: Օրինակ' ավազանները շատ մոտ են կառուցված խորքային հորերին, եւ ջրաչափ դնելիս ինչ-որ մի տարածություն է պետք, որ ջուրը հանգստանա, ու ջրաչափը ճիշտ արդյունքներ ցույց տա: Եվ քանի որ որոշ տնտեսություններում այդ տարածությունը չկա, մենք չգիտենք' ոնց ենք ջուրը չափելու:

Ջրաչափ տեղադրելը ձկնաբուծական տնտեսությունների համար իսկապե՞ս կործանարար է, ինչպես սկզբում պնդում էին ձկնաբույծները:

Ուղղակի պետք է հարցին կառուցողական մոտենալ, ուղղորդել, ճիշտ լուծումներ գտնել: Մենք տեխնիկապես ջրաչափ դնելու պատրաստ չենք, եւ որեւէ մեկն այդ խնդիրները եւ տեխնիկական պահանջները մեզ հստակորեն չի ներկայացնում:

Կոնկրետ Ձեր ձկնաբուծարաններին քանի՞ ջրաչափ է պետք, ու որքա՞ն կարժենա տեղադրումը:

Մոտ 15-16 ջրաչափ, 30 հազար եվրո կարժենա:

Ձեր տնտեսություններից մեկում ջրաչափի պիլոտային տեղադրման ժամանակ տատանումներ էին եղել, դա վերը նշված խնդրի պատճառո՞վ էր:

Ոչ: Ըստ երեւույթին, տեղադրողը հաշվի չէր առել, որ խողովակի մեջ ջուրն ամբողջությամբ չի լինում, այսինքն' ճնշումը ցածր է: Այդտեղ երկու հարց պարզվեց, որ նախ' պետք է ամեն մի հորի անհատական մոտեցում ցուցաբերել, երկրորդ' եթե մենք տեղադրենք որոշ տեսակի ջրաչափեր, ջրի ծավալի կորուստ կունենանք, ինչը որ տեղի ունեցավ: Մոտ 20 տոկոս ջրի կորուստ ունեցանք: Մենք գտել ենք այլ ջրաչափեր, որոնք չնայած ավելի թանկ են, բայց կարդարացնեն իրենց, ու հզորություն չենք կորցնի: Գները 1500-3000 եվրոյի սահմաններում են: Մենք դեռ ավելի հարմար տարբերակներ ենք փնտրում, գուցե ռուսականը կամ ուկրաինականը կարողանանք ավելի էժան գնով ձեռք բերել:

Ջրաչափեր վաճառող եւ տեղադրող ընկերություննե՞րն էլ մենաշնորհ ունեն, թե՞ Դուք կարող եք այլ երկրից ներկրել Ձեր տնտեսության համար:

Ոչ մի ընկերություն այսօր պատշաճ քանակով ջրաչափեր չունի: Այդ ջրաչափերը սպեցիֆիկ են, եւ ոչ մի ներկրող ռիսկ չի անի այդ քանակությամբ ջրաչափեր պահեստավորել: Մյուս կողմից' մենք ընտրություն ունենք: Մի քանի ներմուծողներ կան, որոնք իրենց ծառայություններն են առաջարկում' նորը ներկրել, տեղադրել: Բայց մենք ինքներս էլ փնտրում ենք, շատ տարբերակներ ենք գտել եւ փորձում ենք պարզել դրանց որակը, գնային քաղաքականությունը: Այդ ամենը հասկանալուն պես կկողմնորոշվենք ու կսկսենք ներկրել, իսկ տեղադրումը մասնագետները կանեն: Այստեղ էլ միասնական քաղաքականությունն է ցանկալի, բացառել կամայականությունը, չթողնել, որ իրենք բերեն ու սխալ բաներ տեղադրեն, ծախս անեն, հետո պարզվի, որ պետք է փոխել, քանի որ կամ չի համապատասխանում ջրին, կամ այլ խնդիր կա: Կարծես այնպիսի վիճակ է, որ թողել են' մենք սխալներ թույլ տանք, իրենք էլ մեզ նորից կարգի հրավիրեն ու պատժեն: Այս ամենն ուղղորդող պետք է լինի, ուղղորդողը պետք է կարողանա առավելագույն տեղեկատվություն տալ մեզ, ծառայությունները ներկայացնել եւ մեզ բացատրել բոլոր տարբերակների լավ եւ վատ կողմերը: Այդպիսի բան դեռ չկա: Ներկրողները, որպես կանոն, բիզնեսմեններ են, նրանք աշխատում են տեղեկատվությունը փակ պահել եւ առավելագույն գնով մեզ վրա որեւէ բան «սաղացնել»: Այստեղ թաքնված է մեկ այլ խնդիր, որ եթե իրենց «սաղացրածը» շատ էժան չեղավ, բայց չհամապատասխանեց պահանջներին, ապա լուրջ կոնֆլիկտ կառաջանա ձկնաբույծների եւ տեղադրողների միջեւ: Այստեղ ո՞վ է մեզ դատավոր լինելու, մենք չգիտենք, ու ես լավ բան չեմ տեսնում այստեղ:

Ո՞վ պետք է ուղղորդի, ո՞ր գերատեսչությունը:

Այստեղ պետք է իր խոսքն ունենա բնապահպանության նախարարությունը, որն իր պահանջները ձեւավորի ջրաչափերի նկատմամբ: Նա պետք է տեխնիկական ծառայություն ունենա, որը մեզ ուղղորդի: Ժամանակը շատ սուղ է' մեկ ամիս, որի կեսն արդեն անցել է: Հարցն այնպես է դրվել, որ մեզ կիսատ-պռատ լուծումներով ժամանակ էր տրվել, բայց պետք է նաեւ ողջամիտ ժամկետ լինի: