Արցախյան պատերազմի ժամանակ նրա տանկն առաջինն էր մտնում հակառակորդի դաշտը, առաջինն էր այնտեղ, որտեղից վերադառնալու շանսը շատ քիչ էր:

Նրան միշտ առաջ էին քաշում, քանի որ գիտեին, որ Լավրենտն իր գործը պատշաճ կերպով կանի ու կվերադառնա: Այս մասին կարող ես լսել նրան ճանաչող ցանկացած նախկին ազատամարտիկից:

Շատերը գիտեն Լավրենտ Շումանյանի քաջագործությունների մասին, որոնց հետեւանքով նա պատերազմի ժամանակ բազմաթիվ մարմնական վնասվածքներ է ստացել: Այնքան, որ բոլորը չի հիշում ու շատերը թեթեւակի է համարում, քանի որ հիվանդանոցում շատ քիչ է մնացել եւ ամեն անգամ ապաքինվելուց հետո իսկույն վերադարձել է մարտադաշտ:

«Ականի վրա իմ տանկով պայթել եմ 29 անգամ»,- պատմում է Լավրենտը ու հիշում մարտերից մեկը, երբ նա գլխի վնասվածք է ստանում, ու «միանգամից 3 ականի պայթյունից առաջացած ալիքը նրան հանում է տանկից ու շպրտում գետնին»: Սակայն, դա նրա վերջին մարտը չի լինում, քանի որ էությամբ համարձակ ու քաջարի Լավրենտը հանգիստ տեղը չէր կարողանում նստել, եթե զինակիցները վտանգի մեջ էին: Հենց այդ ներքին ամրությունն ու ինքնավստահությունն էին նրան մղում տարբեր սխրագործությունների, այդ հատկությունների շնորհիվ է նա մինչ օրս հաղթահարում ճակատագրի ամենատարբեր հարվածները:

Խորհրդային բանակում որպես նավաստի ծառայած Լավրենտը երբեւէ չէր կարող պատկերացնել, որ մի քանի ժամում տանկիստ կդառնա, այն էլ` շատ լավ տանկիստ: Գաղափարի հեղինակը բոլորիս հայտնի Ավոն է (Մոնթե Մելքոնյանը), որի մոտ Լավրենտը որոշ դժվարություններով հայտնվեց: «1992 թվականի սկզբներին, երբ խորհրդային բանակում 9 ամիս ծառայելուց հետո տեղափոխվեցի հայրենիք, պատերազմական գործողություններն արդեն սկսված էին»,- պատմում է Մարտունու շրջանի Եմիշճան գյուղում ծնված ու մեծացած Լավրենտը:

Անծանոթ մարդու մտքով չի անցնի, որ նա ընդամենը 36 տարեկան է, սակայն տեղեկանալով նրա անցած ուղուն` հասկանում ես, որ բոլոր դժվարությունները եւ կյանքի հարվածներն իրենց հետքն են թողել հաղթանդամ այս տղամարդու արտաքինի վրա:

Երբ խորհրդային բանակից վերադարձավ հարազատ տուն, հաջորդ օրն իսկույն գնաց շրջկենտրոն` Մարտունի, եւ հայտնեց հայրենիքը պաշտպանող տղաներին միանալու իր պատրաստակամությունը: Սկզբում նորեկին փորձեցին չընդունել, սակայն Ավոյի հետ առնչվելուց հետո իրավիճակը լիովին փոխվեց: Մասնագիտությամբ տրակտորիստ Լավրենտի կարիքը զգացվեց հենց առաջին օրը, երբ անսարք տրակտորը պետք էր կարգի հրավիրել եւ թնդանոթները տանել դիրքեր: Այդպես սկսեց իր մարտական ուղին, որից հետո մարտերին մասնակցում էր տարբեր զինատեսակներով` մինչեւ «տանկիստի կարգավիճակ ստանալը»:

«Օրերից մի օր Ավոն մեր հրամանատարին նամակ է ուղարկում եւ պահանջում, որ ինձ նրա մոտ ուղարկեն: Գնում եմ, ու Ավոն ինձ հայտնում է, որ պետք է տանկիստ դառնամ: Ուրախանում եմ, քանի որ երազանքս էր տանկիստ դառնալը: Խնդրում եմ, որ ինձ մեկ շաբաթ ժամանակ տա այդ ամենի համար, սակայն նա ի պատասխան ասում է` դու այսօր, 3 ժամից հետո պետք է տանկիստ դառնաս: Այդպես էլ սկսվում է գործընթացը, ինձ ծանոթացնում են այդ զինատեսակի հետ` ամենայն մանրամասնությամբ, եւ մեկնում ենք դիրքեր»,- հիշում է Լավրենտն ու շարունակում իր մարտական ուղու պատմությունը, որն իրեն հասցրել է մինչեւ Օմար:

Հենց այստեղ էլ նա վերջին անգամ վիրավորվել է: Իր ասելով` դա ամենասարսափելին էր: Շարասյունը նեղ ճանապարհով դեպի Օմար սարն էր բարձրանում, երբ ճանապարհին ականի վրա հերթական անգամ պայթեց Լավրենտի տանկն ու անձնակազմի անդամներին շպրտեց տանկից դուրս: Անձնակազմի մյուս անդամները գնացին մոտակա դաշտային հոսպիտալ, իսկ Լավրենտը սպասում էր օգնության եկող տղաներին, որպեսզի տանկը կարգի հրավիրելուց հետո շարունակեր ճանապարհը: Տանկից մի քանի մետր հեռավորության վրա նա սպասում էր, երբ մոտակայքում զգաց հերթական պայթյունը, որը նրան նետեց թփերի մեջ: «Ադրբեջանցիները ֆագոտով խփեցին տանկիս, որի տեղում ոչինչ համարյա չմնաց,- պատմում է Լավրենտն ու հիշում, թե ինչպես էր ականջներից արյուն գալիս ու լեզուն կապվել էր:- Փորձեցի կապվել տղաների հետ, սակայն չէի կարողանում բառերն արտաբերել: Բարեբախտաբար, տղաները նկատել էին արդեն եւ հայտնեցին, որ շուտով կգան»:

Լավրենտի ապագա կինը` Զարինեն, գիտեր, որ նա բազմիցս վիրավորվել է պատերազմում: Այդ տարիներին նա Ստեփանակերտի ծերանոցում էր աշխատում, որտեղ էլ Լավրենտը ծանոթացավ նրա հետ եւ սիրահարվեց: Զարինեն միշտ տխուր էր: Դա էլ հենց հետաքրքրեց Լավրենտին: Պարզվեց, որ Զարինեն որբ է: Այստեղ էլ կարծես թե ճակատագիրը Լավրենտին էր մատուցում իր երբեմնի ցանկության իրականացումը: «Մինչեւ ամուսնանալը, երբ մայրս անընդհատ հարցնում էր, թե ինչ աղջկա հետ եմ ամուսնանալու` գեղեցի՞կ, հարո՞ւստ եւ այլն, իմ պատասխանը միշտ նույնն էր, որ որբ աղջկա հետ եմ ամուսնանալու, որպեսզի այս կյանքում մեկին էլ լավություն անեմ: Այդպես էլ եղավ. մեկ տարի երկու ամիս Զարինեն ինձ «տանջեց», մի րոպե անգամ չէր կանգնում հետս զրուցելու, բայց հետո, երբ այդ հնարավորությունն ինձ ընձեռվեց, շատ կարճ ժամանակում որոշեցի ամուսնանալ»,- ասում է ինքնավստահ, կատակասեր Լավրենտը եւ նայում համեստ հայացքով ու ժպտերես կնոջը:

Չորս տարեկան էր Զարինեն, երբ քույրը, մայրն ու հայրը մահացան, եւ նա մնաց միայնակ: Ով պատահի` պահում էր նրան, մինչեւ չհայտնվեց իր կյանքի ասպետը: 1994 թվականի ապրիլի վերջին նրանք ամուսնացան: Սկզբում ապրում էին ամուսնու հարազատ գյուղում: Լավրենտը հրադադարից հետո նույնպես ծառայում էր պաշտպանության բանակի շարքերում: 2002-ին ՊԲ-ն նրանց բնակարան է հատկացնում Ստեփանակերտում, որը, սակայն, 1.5 տարի անց ստիպված վաճառում են ու Զարինեին տանում Երեւան վիրահատության: Զարինեն արդեն 6 վիրահատություն է անցել, այժմ էլ սրտի հետ կապված խնդիրներ ունի, սակայն, ինչպես ինքն է ասում, երկար դառնություններից հետո Աստված նրանց Արսենին է պարգեւել, որը տան ուրախությունն է:

7-ամյա Արսենը նրանց երրորդ երեխան է, որի աշխարհ գալն ինչ-որ չափով մեղմացրել է նրանց երկրորդ երեխայի կորստի վիշտը:

Լավրենտը տեղափոխվել է Շուշի եւ ամեն ինչ սկսել զրոյից: Ինչպես ինքն է ասում` թաց խոտի վրա կրակ է վառել, իսկ հիմա ամեն կերպ փորձում է սեփական գործ ստեղծել ու ընտանիքը պահել, ինչը դեռեւս նրան չի հաջողվում: 2007-ին ցանկացել է «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության ծրագրի» շրջանակներում վարկ ստանալ, սակայն բանկն անհայտ պատճառներով նրան մերժել է:

Այժմ ընտանիքի միակ եկամուտը Լավրենտի 54.000 դրամ թոշակն է (նա արցախյան պատերազմի 2-րդ կարգի հաշմանդամ է): Պետությունը տարիներ առաջ նրան «Նիվա» մեքենա է տրամադրել, որը մինչ օրս պահում է, սակայն եկամուտի որոշակի աղբյուր է նրա համար ամերիկահայ Արա Մանուկյանի կողմից ժամանակավոր տրամադրված «Կռազ» մեքենան, որը հարկ եղած դեպքում օգտագործում է 2-րդ կարգի հաշմանդամը, չնայած խոստովանում է, որ գործ քիչ է լինում: Նա հպարտությամբ է խոսում ամերիկահայ Արայի մասին, ով օգնության ձեռք է մեկնել նրանց:

«Ես չեմ ասում, որ պետությունը մեր տղաներին ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերի, այլ պարզապես աշխատանք տա, որ անենք ու մեր ընտանիքները պահենք: Մարդ կա` սայլակի վրա է, բա նա ո՞նց ապրի»,- ասում է Լավրենտը:

Հիշում է բոլոր մարտական ընկերներին, մանավանդ` զոհվածներին, որոնց մասին կարող է ժամերով պատմել: Բայց ամենից շատ սիրտը ցավում է Ապերիկի (Արարատ Շամամյանի) համար, որն ընդամենը 17 տարեկան էր, երբ զոհվեց:

Տարիների դժվարություններն այնքան են ամրացրել ու կոփել Լավրենտին, որ խնդիրներն արդեն սովորական են դարձել: Ինքնավստահ, համարձակ այս տղամարդուն, թերեւս, կարող են խեղճացնել միայն անարդարությունները, որոնք, ըստ նրա, շատ են մեր կյանքում: Ինչպես ինքն է ասում. «Մարդիկ կան` մեքենաները գուլպաների նման են փոխում, իսկ շատերն էլ չեն կարողանում նույնիսկ գուլպաները փոխել»: