Տավուշի մարզի Կողբ գյուղի բնակիչները պատմում են, որ իրենց գյուղ այցելած փորձագետները պարզել են, որ գյուղն ունի մոտ 60.000 տարվա պատմություն, սակայն գյուղի մասին առաջին անգամ հիշատակում են 5-րդ դարի պատմիչներ Մովսես Խորենացին եւ Փավստոս Բուզանդը:

Կողբ գյուղի մշակույթի կենտրոնի մասնաշենքում գործող թանգարանում կարելի է գտնել գյուղի մասին պատմող հնագույն նմուշներ: Թանգարանը գործում է արդեն 37 տարի: Վերջինիս հիմնադիրն է Սուրեն Աբովյանը: Նա երկար տարիներ եղել է մշակույթի կենտրոնի տնօրենը, այնուհետեւ որոշել է հիմնել գյուղի մասին պատմող թանգարան: Թեեւ արդեն թոշակառու է, սակայն թանգարանում աշխատում է որպես ֆոնդապահ: Նմուշներն ինքն է հավաքել, կամ գյուղացիներն են նվիրել: Դրանք հիմնականում գյուղի գերեզմանատան մոտ ճանապարհները սարքելիս հայտնաբերված առարկաներն են:

Ներկայումս թանգարանում կա մոտ 1300 նմուշ, ամենահինը 2500 տարեկան թուրն է: Կողք-կողքի շարված են դարեր առաջ օգտագործված կենցաղային իրեր` կամ (հացահատիկի համար), սանդերք (բուրդ գզելու գործիք), երկանքի տակ, տրեխներ, աղամաններ` օժիտ բերված, կանացի զարդեր, Ստալինի անձնական դրոշը (1942), Ստալինի կողմից կողբացի մի զինվորի նվիրաբերած ռադիո եւ այլն: «Տանը եւս 100 նմուշ ունեմ` կարպետներ, գորգեր, դազգահներ եւ այլն: Այստեղ տեղ չկա, իսկ տանն ափսոս են, կփչանան»,- ասում է Սուրեն Աբովյանը:

Նմուշներից չի ուզում հրաժարվել. «Սա մեր գյուղի պատմությունն է, մեր մասին է, ո՞նց տանք` տանեն: Բացի այդ, թանգարանն իմ կյանքն է, առանց սրա ինձ չեմ պատկերացնում: Թվում է` երեխաներիցս շատ եմ սիրում»,-ավելացնում է նա: Այցելուների համար Սուրեն Աբովյանը կարող է նույնիսկ քամանչայով նվագել, պատմել, թե ինչպես է հայթայթել այս կամ այն նմուշը:

Դեռեւս չուսումնասիրված շատ նմուշներ կան թանգարանում: Բայց դրանց պահպանման համար շենքային պայմանները չեն բավարարում:

«Օդափոխությունը նորմալ չի կատարվում: Նմուշները պահպանելու նպատակով սրահը մթնեցրել ենք, պատուհանները` փակել: Այցելուներին հարմար չէ, տարածքն էլ շատ փոքր է,- բացատրում է թանգարանի ներկայիս տնօրեն Ս. Մուրադյանը,- մենք մեր միջոցներով հրավիրել ենք փորձագետների, դիմել ենք նախարարություն, սակայն առայժմ արձագանք չենք ստացել»:

Նույն շենքում գործում են նաեւ գեղարվեստի դպրոցը, թատրոնի, տիկնիկային թատրոնի խմբակները:

Թանգարանը պետական գրանցում չունի, այն ֆինանսավորվում է գյուղապետարանի կողմից: Լինում են նաեւ մարդիկ, որոնք նվիրատվություններ են անում թանգարանին, մասնավորապես վերջերս Ցեղասպանության թանգարանի նախկին տնօրեն Լավրենտի Բարսեղյանը Կողբի թանգարանին ստենդներ է նվիրել:

Գյուղում միայն Սուրեն Աբովյանը չէ, որ հավաքում է հնագույն նմուշներ: Կողբի բնակիչ Գագիկ Աղաբաբյանն իր տանն ունի դեռեւս Տիգրան Մեծի օրոք կտրած ոսկեդրամ, Կ. Պոլսում 1846 թ. լույս տեսած Աստվածաշունչ, Թիֆլիսում եւ Կ. Պոլսում լույս տեսած շաբաթաթերթեր եւ այլն: «Շատերն են ինձ առաջարկել վաճառել, սակայն մտադիր չեմ հրաժարվել դրանցից: Իմ տանն էլ վատ պայմաններ չկան դրանց համար»,- ասում է Գ. Աղաբաբյանը: Այդ եզակի իրերը նրա հայրն է սկսել հավաքել, ինքն էլ շարունակում է եւ հետո այդ գործն ավանդելու է իր որդուն:

Կողբում եւ շրջակա գյուղերում կան նաեւ այլ հուշարձաններ, որոնք, սակայն, չեն արժանանում համապատասխան ուշադրության:

Գյուղացիները դժվարանում են պատճառը տեսնել միայն հեռավորության մեջ. «Մեզ համար աշխարհի կենտրոնը հենց սա է: Մենք հնարավորինս փորձում ենք պահպանել դրանք, սակայն պետական մակարդակով հոգածության կարիքն ակնհայտ է»,- ասում է մշակույթի կենտրոնի տնօրեն Ս. Մուրադյանը:

Գյուղացիներն իրենք էլ ուզում են որեւէ իր նվիրել թանգարանին` որեւէ կերպ օգնելու ցանկությամբ: Կարեւորվում է նաեւ նվիրաբերված իրի մոտ անպայման նվիրողի անունը գրելը:

Մարիամ  Մուղդուսյան