HY RU EN
Asset 3

Բեռնվում է ...

Էջի վերջ Այլ էջեր չկան բեռնելու համար

Որոնման արդյունքում ոչինչ չի գտնվել

Երանուհի Սողոյան

Շիրվանզադեի «Պատվի համար» դրաման ժամանակակից մեկնաբանմամբ՝ Գյումրու Մտորումների թատրոնում

Հայ դասական գրողների ստեղծագործությունները բեմ հանելը բեմադրիչները համարում են ռիսկային, ինչպես աբսուրդի թեմաներով ներկայացումներ բեմադրելը: Հատկապես երիտասարդ սերունդը գերադասում է դիտել առավել «էքշն» ոճի ներկայացումներ, երբ ամեն ինչ արագ է զարգանում, չկան ձգձգված տեսարաններ ու ձանձրալի երկխոսություններ՝ համեմված երկար տեքստերով: Գյումրու Մտորումների թատրոնում հունիսին կայացավ Ալ. Շիրվանզադեի «Պատվի համար» դրամայի առաջնախաղը: Բեմադրիչը 4 մասանոց ներկայացման ասելիքն ամփոփել էր մեկ մասի մեջ՝ տալով ժամանակակից մեկնաբանություն:

Ալեքսանդր Շիրվանզադեն «Պատվի համար» դրաման գրել է 1904թ․-ին, նույն թվականի դեկտեմբերի 10-ին էլ այն բեմադրվել է Բաքվի հայկական թատրոնում: 1905թ․-ի հունվարի 3-ին պիեսը ներկայացվել է Թբիլիսիի Արտիստական ընկերության թատրոնում: Գրականագետները,  անդրադառնալով ստեղծագործությանը, նշում էին. «Պիեսի ֆաբուլան վերցված է իրական կյանքից, գործող անձինք այնպիսի մարդիկ են, որոնց մենք հանդիպում ենք ամեն քայլափոխի»

Կարճ ժամանակում դրաման, որ լույս էր տեսել առանձին գրքով, մեծ մասսայականություն է վայելում հայ ընթերցասեր հանրության շրջանում: Այն բեմադրվում է ամենուր, քաղաքներում ու գավառներում, հայկական գաղութներում, պրոֆեսիոնալ թատերական խմբերի ու սիրողական խմբակների կողմից: Մինչև 1911թ․ «Պատվի համար» դրաման բեմադրվել է 300 անգամ, ինչը չափազանց տպավորիչ թիվ էր այն ժամանակի հայ դրամատուրգիայի համար: «Պատվի համար»-ը թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով՝ ռուսերեն, վրացերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, էստոներեն, թուրքերեն:

«Պատվի համար» դրամայում Շիրվանզադեն ցույց է տալիս, թե հերոսներից յուրաքանչյուրն ինչպես է պահում իր պատիվը տարբեր իրավիճակներում: Նրանց կյանքում կա և՛ սեր, և՛ ատելություն, և՛ դավաճանություն, և՛ հավատարմություն, և՛ նյութապաշտություն և իհարկե՝ «պատիվ» հասկացություն, որն ամեն մեկը մեկնաբանում է յուրովի: Ի՞նչ է պատիվը, արդյոք մենք կարողանում ենք ընկալել նրա իրական իմաստը կամ արժեքը: Ի՞նչ է թաքնված այդ մի բառում, որի հետևում թաքնվելով՝ շատերն անում են բաներ, որ իրականում ոչ մի աղերս չունի բուն երևույթի հետ:

Էլիզբարովների ընտանիքի հայրը՝ Անդրեասը, իր ողջ կյանքում կողոպտել է մարդկանց՝ որոշ դեպքերում հանդես գալով որպես բարերար: Իր պատիվը բարձր պահելու համար նա պատրաստ է ամեն ինչի՝ գողության, դավաճանության, խաբեության և այլն: Սուրենը՝ Մարգարիտի կրտսեր եղբայրը, իր պատիվը պահում է փողով: Նրա համար պատիվը պարտք չունենալն է՝ անկախ նրանից, թե ինչ քայլերի կդիմի պարտքը փակելու համար: Մարգարիտը, լինելով սկզբունքային անձնավորություն, հանուն ընտանիքի ու իր պատվի, դիմում է ինքնասպանության: Էլիզբարովի մեծ տղայի՝ Բագրատի համար իր ու ընտանիքի պատվի հարցը տարիներով ձևավորված «անբասիրության» շղարշը պահելն է:

«Հիմա որ նայում ենք մեր իրականությանը, անցել է մեկ դար, բայց վստահաբար կարող ենք ասել, որ գրեթե բան չի փոխվել,- նկատում է Հ. Հովհաննիսյանը,- էսօր շատ է կարևորվում  սեփական ընտանիքի, հասարակության, ազգի առաջ, նաև աշխարհին պատվով ներկայանալը, բայց ինչպես Շիրվանզադեի նկարագրած միջավայրում, այնպես էլ մեր իրականությունում, պատիվ հասկացության մեկնաբանությունն է տարբեր: Հենց սա ենք ուզում հասցնել հանդիսատեսին՝ ճիշտ ընտրություն կատարելու խնդիրը: Թատրոնը կենդանի օրգանիզմ է: Նա չի կարող փակվել իր պատերի մեջ ու պարզապես ստեղծագործել: Թատրոնը պարտավոր է արձագանքել իր շուրջը տեղի ունեցողին, ու մենք արձագանքում ենք: Պիտի միշտ հիշենք, որ մարդիկ գալիս են թատրոն ոչ միայն զվարճանալու, այլև կրթվելու, մտորելու, վերլուծելու, հետևություններ անելու»:

Գյումրու Մտորումների թատրոնում, որը զուրկ է դասական բեմական հնարավորություններից, և որտեղ դերասանները, շատ հաճախ, խաղում են հանդիսատեսից մեկ ձեռաչափ տարածության վրա, փորձել բեմադրել պիես՝ բաղկացած 4 մասից, բավական խնդրահարույց էր: «Հարկ եղավ դրաման սեղմել այնքան, որ ասելիքն ամփոփենք մեկ գործողությամբ ներկայացման մեջ, իսկ որպես հիմնական դեկորացիա ու գլխավոր ասելիք որոշեցի օգտագործել 6  մեծ աթոռ, որոնցից յուրաքանչյուրն իր տերն ունի, իր մեղքը, յուրաքանչյուրը մաքրվելու կարիք ունի: Մարդը պիտի հստակ գիտակցի իր արարքի հետևանքները: «Պատիվ», «պատիվ» գոչելով՝ անարդարություն գործելը տեղով մեղք է»,-ասում է ներկայացման բեմադրիչը:

Վերջինս նաև դրամայի գլխավոր հերոս Անդրեաս Էլիզբարովի կերպարն է մարմնավորում: Խաղալ այդ դերն այնպիսի նշանավոր դերասաններից հետո, ինչպիսիք էին Հովհաննես Աբելյանը, Հրաչյա Ներսիսյանը, Բաբկեն Ներսիսյանը, ըստ Հովհաննեսի, մեծ համարձակություն ու պատասխանատվություն է: 

«Մեր տարբերակում կերպարի մեկնության ժամանակակից շեշտերն ավելի շատ են: Մենք դասական գործից չենք հեռացել, միևնույն ժամանակ հաշվի ենք առնել, որ 21-րդ դարի հանդիսատեսն է մեզ դիտում, հատկապես երիտասարդ սերունդը,- ասում է զրուցակիցս,- նա պիտի իմ ներկայացրած Անդրեասում կարողանա ճանաչել իր կողքին ապրող «էլիզբարովներին»։ Ասեմ, որ բավական հետաքրքիր էր Սուրենի դերակատարի ընտրությունը: Արտիստիկ, «օդերում ճախրող» Սերգեյ Եղիկյանից ստանալ ցինիկ, շվայտ կյանքով ապրող երիտասարդի կերպար, չէի ասի, թե բարդ խնդիր էր, սակայն բավական ջանք է ներդրվել, մանավանդ որ ինքը սկզբում դժվարությամբ գտավ իրեն այդ կերպարում: Խոստովանեմ՝ ահագին չարչարել եմ»:

Շիրվանզադեի «Պատվի համար» ներկայացումը Գյումրու Մտորումների թատրոնի հանդիսատեսը լավ է ընդունել, թեպետ եղել են նաև քննադատություններ՝ կապված Հովհաննես Հովհաննիսյանի մարմնավորած կերպարի հետ: Դերասանի երկրպագու հանդիսականներից մի քանիսի կարծիքով նրա նման բարի մարդը չպետք է Անդրեաս Էլիզբարովի նման չարագործի դեր ստանձներ: Ինքը՝ դերասանը, հումորով է մոտենում այդ ամենին՝ համարելով, որ կարծրատիպեր կոտրելն էլ է հաղթանակ:

Գյումրին այն քաղաքն է, որտեղ պատիվ, թասիբ, նամուս բառերը գործածում են՝ ցույց տալու համար տվյալ անձի բարոյական բարձր նկարագիրը: Անցյալ դարում, երբ մեկի մասին ցանկացել են ասել, որ պատվախնդիր անձնավորություն է՝ հարգանքի արժանի, ասել են՝ «պատվի, նամուսի մեռած է», սա մեծ գնահատական է եղել: Եթե ուզեցել են ցույց տալ, թե որքան անարժանի մեկն է անձը, ասել են՝ «պատիվը գցեցին շանը, չկերավ»: Ներկայացման բեմադրիչի համոզմամբ՝ իրենց պարագայում էլ «Պատվի համար» պիեսի ասելիքը տեղ հասցնելն է մեծ պատիվ: 

Մեկնաբանել

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։
Եթե գտել եք վրիպակ, ապա այն կարող եք ուղարկել մեզ՝ ընտրելով վրիպակը և սեղմելով CTRL+Enter