Մոտ 200 հազ. դրամ վնաս, 400 հազ. դրամ դատական ծախս և առնվազն 3-4 տարվա սպասում․ այս հաշվարկով են վարորդները փորձում ճանապարհների փոսերի հետևանքով պատճառված վնասի փոխհատուցում ստանալ։ Բյուրոկրատիան և տարիներով ձգձգվող դատական քննությունը վարորդներին հետ են պահում փոխհատուցում ստանալու իրենց իրավունքից: Այդ է պատճառը, որ փոխհատուցում ստանալու համար դատարան քիչ են դիմում: 2026թ. ապրիլի 3-ի դրությամբ միայն Երևանի քաղաքապետարանը ավտոճանապարհներին առաջացած փոսերի վերաբերյալ ստացել է 523 դիմում-բողոք, իսկ 2025-ին՝ 882: Փոսեր կան ոչ միայն համայնքային, այլև միջպետական ճանապարհներին, որից էլ տուժում են վարորդները:

Արթուր Վարդանյանը 2021թ. մարտի 26-ին ժամը՝ 21:30-ի սահմաններում, «BMW X5» մակնիշի ավտոմեքենայով, Առինջ գյուղի մոտակայքում ենթարկվել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի, որի հետևանքով ավտոմեքենային պատճառվել է զգալի վնաս: Մասնավորապես՝ վնասվել են ավտոմեքենայի առջևի կախոցի երեք թևերը, ինչպես նաև առջևի և հետևի ձմեռային անվադողերը:

Արթուր Վարդանյանը 2024թ. մայիսի 5-ին, ընդդեմ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության (ՏԿԵՆ), դիմել է Վարչական դատարան: Նա պահանջում է ոչ իրավաչափ ճանաչել նախարարության անգործությունը, ըստ որի՝ ճանապարհային երթևեկության համար վտանգ ներկայացնող խոչընդոտը չի վերացվել։ Քաղաքացին դատարանի միջոցով փորձում է հաստատել, որ նախարարությունը պարտավոր էր անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել ճանապարհի անվտանգությունն ապահովելու համար, սակայն թերացել է իր պարտականությունների մեջ։ Վարդանյանը հայտնել է, որ հետագայում գույքային վնասի հատուցում պահանջելու մտադրություն ունի:

Ա. Վարդանյանը դատարանում նշել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել գիշերը: Ասֆալտը թաց է եղել, իսկ ճանապարհը՝ չլուսավորված: Փորձել է շրջանցել փոսերը, սակայն երթևեկող ավտոմեքենա է եղել ճանապարհի վրա, որին նույնպես ցանկացել է շրջանցել, բայց դարձյալ փոսեր են եղել:

Արթուր Վարդանյանը հայցադիմումում նշել է, որ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի առաջացման հարցում մեղավոր են Մ-15 հանրապետական նշանակության ավտոճանապարհի և դրա ինժեներական կառույցների պահպանման համար պատասխանատու պաշտոնատար անձինք: Պատասխանատվությունը կրում է նախարարությունը, քանի որ ցուցաբերել է անգործություն:

Վթարի վայրում ոստիկանության ծառայողը կազմել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի վայրի սխեմա և «Նյութական վնասով ճանապարհատրանսպորտային պատահարի մասին» արձանագրություն: Իսկ «Քրեագետ» դատական և անկախ փորձաքննությունների կենտրոն ՍՊԸ-ի փորձագետի եզրակացության համաձայն՝ Ա. Վարդանյանի ավտոմեքենային պատճառված վնասի ընդհանուր չափը կազմել է 175 հազ. դրամ։

ՏԿԵՆ-ը գործի քննության ավարտից հետո է միայն դատարան ներկայացրել գրավոր դիրքորոշում և ապացույցներ, ինչը դատարանը հաշվի չի առել՝ դատավարական ժամկետների խախտման պատճառաբանությամբ:

Դատարանը 2025թ. նոյեմբերի 6-ին բավարարել է Արթուր Վարդանյանի հայցը: Ոչ իրավաչափ է ճանաչել Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության՝ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի վարչական սահմաններում գտնվող, Մ-15/Մ-4 (Վերին Պտղնի)-Մասիսի տրանսպորտային հանգույց ճանապարհի երթևեկության անվտանգությանը սպառնացող խոչընդոտը 26.03.2021թ-ի դրությամբ վերացրած չլինելու անգործությունը:

Վարչական դատարանն արձանագրել է, որ ընդհանուր օգտագործման միջպետական ավտոմոբիլային ճանապարհների պահպանման և երթևեկության անվտանգության ապահովման համար պատասխանատուն հանդիսանում է ճանապարհի տնօրինողը՝ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը, որը կրում է, ի թիվս այլնի, նաև ավտոմոբիլային ճանապարհների խնամքի և պահպանման համալիր աշխատանքների իրականացման պարտականություն:

Հիմք ընդունելով ոստիկանության աշխատակցի կազմած սխեման և արձանագրությունը՝ Վարչական դատարանը հիմնավոր է համարել, որ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհի վրա եղել են այնպիսի փոսեր, որոնք, չափերով և տեղակայման վայրով պայմանավորված, հանգեցրել են ճանապարհատրանսպորտային պատահարի:

Դատարանը փաստել է, որ ՏԿԵՆ-ը, հանդիսանալով միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհի պահպանման պատասխանատուն և կրելով այդ ճանապարհի խնամքի և պահպանման համալիր աշխատանքներ իրականացնելու պարտականություն, չի ապահովել առաջացած փոսերի նորոգման աշխատանքների կատարումը, ինչն էլ հանգեցրել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարի:

Հաշվի առնելով, որ պատահարը տեղի է ունեցել նախարարության ենթակա ճանապարհի փոսերի պատճառով՝ Վարչական դատարանը փաստել է, որ տրանսպորտային հանգույցի պահպանման և երթևեկության անվտանգության ապահովման նպատակով նախարարության և այլ ընկերության միջև պայմանագիր կնքված լինելու փաստը ՏԿԵՆ-ին չի ազատում օրենսդրությամբ իր վրա դրված պարտականության պատշաճ կատարումն ապահովելու համար պատասխանատվությունից:

«Այլ ընկերության հետ համապատասխան պայմանագիր կնքված լինելու դեպքում, Պատասխանողը կրում է նաև այդ ընկերության միջոցով իր պարտականության կատարմանն ուղղված աշխատանքների վերահսկման պարտականություն, այսինքն՝ ճանապարհի պահպանման համալիր աշխատանքները որևէ ընկերության հանձնարարելու դեպքում Պատասխանողը կրում է այդ աշխատանքների ընթացքն ու դրա արդյունքները վերահսկելու պարտականություն՝ կրելով նաև դրա բացասական հետևանքները»,-նշված է վճռում:

ՏԿԵՆ-ը բողոքարկել է դատարանի վճիռը Վերաքննիչ վարչական դատարան: Առաջին դատական նիստը նշանակվել է 2027թ. հունիսի 23-ին: Այսինքն՝ վնաս կրած վարորդն ուժի մեջ մտած դատական ակտ կունենա հայց ներկայացնելուց առնվազն 3 տարի անց, եթե կողմերը չբողոքարկեն նաև Վերաքննիչ դատարանի որոշումը:

Ինչո՞ւ վարորդները չեն դիմում դատարան

Վերջին տարիներին վարորդներին անհանգստացնում են ոչ միայն միջպետական ճանապարհների փոսերը, այլև համայնքային: Մամուլը հաճախ է գրում, իսկ ակտիվիստները պարբերաբար ահազանգում են, որ փոսերի պատճառով վթարներ են լինում ճանապարհներին, վարորդները վնասներ են կրում, իսկ համայնքային իշխանությունները դրսևորում են անգործություն:

Անդրադառնալով ճանապարհների փոսերի վերաբերյալ քաղաքացիներից ստացված մեծաթիվ դիմում-բողոքներին՝  Երևանի քաղաքապետարանն այն պայմանավորում է եղանակային պայմաններով:

«Այս հոսքը պայմանավորված էր ձմռան շրջանում գոյացած մեծ ծավալի փոսերով, ինչն էլ նաև եղանակային պայմանների հետևանք էր: 2025-2026թթ. ձմեռը վերջին տասը տարվա ամենատեղումնառատ ձմեռն էր»,- «Հետքին» հայտնում են Երևանի քաղաքապետարանից:

Քաղաքապետարանից հետաքրքրվել էինք՝ տեղեկություններ ունե՞ն, թե 2025-2026թթ. ավտոճանապարհներին առաջացած փոսերի պատճառով քանի ավտոմեքենա է վնասվել: Եվ այդ պատճառով քաղաքացիներին կամ իրավաբանական անձանց պատճառված վնասի հատուցման պահանջով արդյոք դատական հայցեր ներկայացվել են Երևանի քաղաքապետարանի դեմ: Վնասված ավտոմեքենաների վերաբերյալ պատասխան չի տրամադրել քաղաքապետարանը, իսկ դատական գործերի վերաբերյալ, ինչպես միշտ, հորդորել են տեղեկությունը գտնել դատական տեղեկատվական համակարգերից: Սա, ըստ էության, պատասխան տրամադրելուց խուսափել է, քանի որ քաղաքապետարանը գործերի վերաբերյալ տեղեկություն հնարավոր չէ չունենա, երբ պատասխանող կողմում հենց ինքն է: Իսկ տեղեկատվական համակարգերում ամբողջական տեղեկատվություն ստանալը գրեթե անհնար է, քանի որ պահանջների հստակ տարանջատում չկա:

Ըստ քաղաքապետարանի՝ 2025թ.-ին աշխատակազմի շինարարության և բարեկարգման վարչությունը ստացել է ավտոճանապարհներին առաջացած փոսերի հետևանքով հասցված գույքային վնասի հատուցման 5, իսկ 2026թ.-ին՝ 3 դիմում:

Փաստաբան Արտակ Խաչատուրովն ասում է՝ չդիմելու հիմնական պատճառն այն է, որ մեծ մասի վնասը 40-200 հազ. դրամ է կազմում, քանի որ վնասվում է անվադող, անվահեծ և այլն:

Փաստաբանը նշում է, որ փոխհատուցում ստանալու նպատակով դատարան չդիմելու պատճառներից մեկն էլ Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. նախադեպային որոշումն է (այժմ էլ Վճռաբեկ դատարանը հղում է կատարում այդ որոշմանը), որով բարդացվել է այդ գործընթացը:  Արտակ Խաչատուրովը օրինակով փորձում է ցույց տալ, թե ինչու հեռանկարային չէ դատական պաշտպանությունն ու փոխհատուցում ստանալը:

Օրինակ՝ ճանապարհին փոսեր կան, ճանապարհային նշանն էլ տեղադրված չէ: Քաղաքացուն պատճառվել է 200 հազ. դրամի վնաս: Տեղում պետք է հրավիրել պարեկային ծառայողի, որ արձանագրություն կազմի: Այնուհետև պետք է իրականացվի երկու փորձաքննություն: Փորձագետներից մեկը պետք է տա պատճառի, մյուսը՝ վնասի չափի վերաբերյալ եզրակացություն:

Դրանից հետո պետք է դիմել, օրինակ, Երևանի քաղաքապետարան, վնասի փոխհատուցման պահանջով: Ըստ Ա. Խաչատուրովի, քաղաքապետարանը պրակտիկայի համաձայն, չի ընդունում իր մեղքը: Խաչատուրովի ընկերությունը նաև փորձագիտական ծառայություններ է մատուցում, փաստաբանը չի հիշում մի դեպք, որ քաղաքապետարանն ընդունի «մեղքը»: Դրանից հետո պետք է դիմել Վարչական դատարան՝ Երևանի քաղաքապետարանի անգործությունը ճանաչելու պահանջով: Փաստաբանն ասում է՝ սովորաբար քաղաքապետարանը բողոքարկում է առաջին ատյանի դատարանի վճիռները, և եթե Վճռաբեկ դատարան որևէ մեկը բողոք չտանի, ապա 2028թ. նոր միայն հնարավոր կլինի ուժի մեջ մտած վճիռ ունենալ:

Վնաս կրած քաղաքացին, ըստ փաստաբանի, այդ վճիռը պետք է տանի Երևանի քաղաքապետարան, որպեսզի պահանջի 200 հազ. դրամ վնասը, քանի որ վճռով արդեն հաստատված է քաղաքապետարանի անգործությունը:

«Երևանի քաղաքապետարանը ստանդարտ պատասխան է տրամադրում: Ասում են՝ չի հիմնավորվում, որ վնասի չափը կապ ունի տվյալ փոսի հետ, բացի այդ, մենք փորձաքննությանը մասնակից չենք եղել»,- նշում է Ա. Խաչատուրովը:

Փաստաբանի խոսքով՝ դրանից հետո քաղաքացին նորից պետք է դիմի Վարչական դատարան՝ պատճառված վնասի փոխհատուցման պահանջով, որի դատական ակտը ակնկալվում է ստանալ 2029թ.-ից ոչ շուտ:

Ա. Խաչատուրովն ասում է՝ բյուրոկրատիան այնքան շատ է, որ առանց փաստաբանի գրեթե հնարավոր չէ իրավունքի պաշտպանություն իրականացնել: Նա հաշվարկում է նաև ծախսերը, որը պետք է քաղաքացին իրականացնի՝ դատական պաշտպանության ընթացքում:

Այդ գործերով փաստաբանի վարձրատրության նվազագույն գումարը 150 հազ. դրամ է: Երկու փորձաքննությունների արժեքը մոտ 100  հազ. դրամ է, դրան էլ ավելանում են պետական տուրքերը: Փաստաբանի հաշվարկով՝ 200 հազ. դրամ վնասի հատուցումը ստանալու համար քաղաքացին պետք է ծախսի մոտ 400 հազ. դրամ: Այդ գումարները քաղաքացին կարող է ամբողջությամբ հետ ստանալ քաղաքապետարանից, եթե գործն իր օգտին լուծվի, բայց այդ գումարի համար 3-4 տարի դատական քաշքշուկներով քչերն են անցնում: Վնասի չափը, ըստ փաստաբանի, պետք է լինի առնվազն 800 հազ. դրամ և ավելին, որ մարդիկ դատական գործընթացների մեջ մտնեն:

«Սա էլ Վճռաբեկ դատարանի որոշման «արդյունքն» է, որ միանգամից չես կարող դիմել դատարան՝ մեղավոր ճանաչելու և փոխհատուցում վճարելու պահանջներով: Սա իր հետ բերել է վարչական մարմինների փնթիության և անգործության, դատարաններն էլ անհարկի ծանրաբեռնվում են»,-ասում է Արտակ Խաչատուրովը:

Փաստաբանին հարցրինք, թե որն է խնդրի լուծումը, որ ի վերջո պատկան մարմիններն իրենց պարտավորությունները պատշաճ կատարեն, իսկ չկատարելու դեպքում էլ ընդունեն իրենց անգործությունը և քաղաքացիներին, առանց բյուրոկրատական քաշքշուկների, փոխհատուցեն:

«Վերջերս միջազգային փորձն էինք նայում, տեսանք, որ Հնդկաստանում երկու եղբայր ճանապարհաշինության տենդեր են շահել, ու դա եղել է իրենց առաջին ու վերջին պատվերը: Այնքան որակով են ճանապարհը սարքել, որ որևէ մեկը էլ իրենց տենդեր չի տվել: Իսկ մեզ մոտ լավ որակի ասֆալտը քերում են, նորից ասֆալտ են անում, որ հաջորդ տարիներին էլի նույն ճանապարհի վրա գործ անեն: Սա էլ ձեր հարցի պատասխանը»,- ասում է Ա. Խաչատուրովը:

Ստացվում է, որ ավտոճանապարհների փոսերի պատճառով առաջացած վնասների փոխհատուցումը քաղաքացիների համար վերածվում է երկարատև և ծախսատար գործընթացի։ Գործող իրավական մեխանիզմները պահանջում են մի քանի փուլով դիմումներ, փորձաքննություններ և առանձին դատական վարույթներ, ինչը հաճախ տարիներ է տևում։ Միևնույն ժամանակ, պատասխանատու մարմինները սովորաբար չեն ընդունում իրենց մեղքը՝ ստիպելով քաղաքացիներին կրկին դիմել դատարան։ Արդյունքում՝ համեմատաբար փոքր վնասների դեպքում շատերը հրաժարվում են իրավական ճանապարհով փոխհատուցում պահանջելու իրենց իրավունքից։

Դիտե՛ք նաև՝

• Փոսից փոս Երևան. մայրաքաղաքի կարկատված փողոցները

Լուսանկարները՝ հեղինակի և Սարգիս Խարազյանի