Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի շուրջ ծագած իրավական վեճը նոր փուլ է մտել․ դատարանում վիճարկվում են Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության (ՀԿԱԾ) որոշումները, որով պետական կառույցը փորձել է ապահովել Արման Սարոյանի (Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանի) լիազորությունների իրականացումը։ Եկեղեցին, սակայն, պնդում է, որ հարկադիր կատարողը գերազանցել է իր լիազորությունները և միջամտել եկեղեցու ներքին կառավարմանը։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին ՀԿԱԾ դեմ երեք հայցադիմում է ներկայացրել Վարչական դատարան՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել նրա որոշումները:

Հայցերից մեկով վիճարկվում է ՀԿԱԾ 2026թ. փետրվարի 18-ի որոշումը: Արման Սարոյանը, դիմելով Հարկադիր ծառայություն, հայտնել է, որ Ռուբեն վարդապետ Զարգարյանը, անտեսելով դատարանի միջանկյալ որոշումը, շարունակում է խոչընդոտներ ստեղծել Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի գործունեության համար. շրջում է թեմի եկեղեցիներով, պատարագներ է մատուցում, հանդիպումներ կազմակերպում թեմական քահանաների և երիտասարդների հետ, ժողովներ անցկացնում: Ստեղծել է առաջնորդարան Մասիս համայնքի Դաշտավան վարչական շրջանում, բացել է ֆեյսբուքյան նոր էջ, տարածում են հայտարարություններ, խաթարում թեմի գործունեության բնականոն ընթացքը:

Բացի այդ, թեմի եկեղեցիներում վաճառվող ծիսական պարագաները՝ մոմ, խունկ, հոգևոր գրականություն, այլևս ձեռք չեն բերվում առաջնորդարանի պահեստից, թեմական եկեղեցիներում ապօրինի վաճառք է տեղի ունենում, որը բացասաբար է ազդում թեմի ֆինանսական գործունեության վրա՝ ստեղծելով անվերահսկելի վիճակ: Նշված պարագաներն ապօրինի կերպով են ձեռք բերվել Մայր Աթոռի համապատասխան պահեստներից՝ ֆինանսական և վարչական բաժինների տնօրենների թույլտվությամբ. այդպիսով Մայր Աթոռն իր հերթին աջակցել է Ռուբեն վարդապետ Զարգարյանին՝ խոչընդոտելու դատարանի որոշման իրագործմանը:

Հիշեցնենք՝ Արման Սարոյանը  2026թ. հունվարի 10-ին ազատվել է Մասյացոտնի թեմի առաջնորդի պաշտոնից: Հայցադիմում է ներկայացրել Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դեմ, որպեսզի վերականգնվի թեմի առաջնորդի պաշտոնում: Գործը քննվում է Արմավիրի մարզի ընդհանուր իրավասության քաղաքացիական դատարանում (դատավոր Է. Հովհաննիսյան), որի շրջանակներում էլ հայցի ապահովման միջնորդություն է կայացվել և ուղարկվել հարկադիր կատարման:

ՀԿԱԾ որոշմամբ՝ արգելվել է «Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցի» կրոնական կազմակերպությանը և այլ անձանց իրականացնել որևէ գործողություն, որը կարող է որևէ կերպ խոչընդոտել Արման Սարոյանին (Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանին), որպես Մասյացոտնի թեմի առաջնորդ, իրականացնելու Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու կանոնադրության 68-րդ հոդվածով, ինչպես նաև կիրառելի այլ կանոններով թեմի առաջնորդի համար սահմանված իրավասություններն ու պարտականությունները: Դրանց թվում է նաև թեմի ֆինանսական հաշիվների (միջոցների) տնօրինումը և թեմի ֆինանսական գործարքների իրականացումը մինչև գործով եզրափակիչ դատական ակտ կայացնելը։

Դատարանի կատարողական թերթի հիման վրա Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության Էջմիածնի տարածաշրջանի բաժանմունքի ավագ հարկադիր կատարող Գ. Ղարիբյանը 2026թ. հունվարի 16-ին հարուցել է կատարողական վարույթ: 3 օր անց կատարողական վարույթն ավարտվել է, սակայն հունվարի 20-ին Արման Սարոյանը դիմում է ներկայացրել Ծառայություն և խնդրել է վերսկսել կատարողական վարույթը: Նշել է, որ կարողանում է առանց խոչընդոտի պաշտոնավարել, սակայն չունի հասանելիություն Մասյացոտնի թեմի ֆինանսական հաշիվներին, չի կարողանում դրանք տնօրինել: Նույն օրը Հարկադիր ծառայությունը որոշել է ավարտված կատարողական վարույթը վերսկսել:

Եկեղեցին դատարանին հայտնել է, որ հարկադիր կատարողը կատարողական թերթի ծավալից դուրս պարտադրանք կիրառելու որոշում է կայացրել, ինչն օրենքի պահանջների խախտում է: Ըստ Մայր Աթոռի ներկայացուցիչ, փաստաբան Արա Զոհրաբյանի՝ հարկադիր կատարողը ֆեյսբուքյան էջի, քահանաների հետ հանդիպումների, կրոնական ծեսերի հետ կապված հարցերով կատարում է Արման Սարոյանի քմահաճությունները: Մինչդեռ նա վարձատրվում է պետական բյուջեի միջոցներից և իրավունք չունի պետության ողջ ռեսուրսներն օգտագործել ֆիզիկական անձի ցանկությունների իրագործման համար: Դատարանի կատարողական թերթով նման պահանջ դրված չէ: Հարկադիր կատարողը չի կարող մեկ անձի դիմումի հիման վրա նման իրավիճակ գնահատել: Հարկադիր կատարողը չէր կարող Արման Սարոյանի դիմումի հիման վրա, առանց ապացույցների, համարել, որ Ռուբեն վարդապետ Զարգարյանը խոչընդոտել է դատական ակտի կատարմանը:

Եկեղեցին պահանջել է օրենքի մի շարք դրույթների խախտմամբ կայացված ՀԿԱԾ որոշումը ճանաչել անվավեր: Հայցադիմումի հետ Ա. Զոհրաբյանը նաև միջնորդություն է ներկայացրել դատարան՝ ամբողջությամբ կասեցնելու հարկադիր կատարողի որոշումը, սակայն միջնորդությունը մերժել է:

Հայցերից մյուսը վերաբերում է Արման Սարոյանի 2026թ. հունվարի 23-ի դիմումին, որով նա Հարկադիր ծառայությանը խնդրել է ապահովել Մասյացոտնի թեմի ֆինանսական հաշիվների տնօրինումը և ֆինանսական գործարքների իրականացումը: Այս անգամ դիմումում նշել է, որ թեմին պատկանող հաշվարկային հաշիվներով գործարքներ կատարելու սահմանափակում կա, ինչը խոչընդոտում է իր լիազորությունների իրականացմանը:

Հարկադիր ծառայության Էջմիածնի տարածաշրջանի բաժանմունքի պետ Ալիկ Հակոբյանը 2026թ. հունվարի 26-ին և 29-ին «Արարատբանկ» և «Արդշինբանկ» ընկերություններին գրություններ է ուղարկել՝ նշելով, որ «Եկեղեցին, ում անունից հանդես է գալիս Ծառայությունը, լիազորում է Արման Սարոյանին իրականացնելու թեմի առաջնորդի համար սահմանված իրավասություններն ու պարտականությունները, այդ թվում՝ Մասյացոտնի թեմի ֆինանսական հաշիվների տնօրինումը և թեմի ֆինանսական գործարքների իրականացումը»:

«Արարատբանկ»-ն ու «Արդշինբանկ»-ը Ալիկ Հակոբյանի գրությունների հիման վրա Արման Սարոյանին տվել են համապատասխան լիազորություններ: Հայցադիմումում նշված է, որ բաժանմունքի պետը չէր կարող հանդես գալ եկեղեցու անունից և գրություններ ուղարկել բանկերին։ Նման իրավունք ունի միայն հարկադիր կատարողը, իսկ բաժամունքի պետի եւ հարկադիր կատարողի լիազորությունները նույնը չեն։ Բացի այդ, «Արդշինբանկ» ԲԲԸ-ն և «Արարատբանկ» ԲԲԸ-ն եկեղեցու կոնտրագենտներն են (պայմանագրի կամ գործարքի մյուս կողմ), հետևաբար բաժանմունքի պետը իրավունք չուներ առանց որոշման, միայն գրություն ուղարկելով՝ պարտավորեցնել ընդունել «ապօրինի սահմանված լիազորությունները»: Հետևաբար, բաժանմունքի պետի գործողություններն իրավաչափ չեն:

Հաջորդ հիմնավորումն այն է, որ եկեղեցու պարագայում նույնիսկ հարկադիր կատարողը չի կարող գործել որպես վերջինիս ներկայացուցիչ: Եկեղեցին անջատված է պետությունից: Պետությունը չի միջամտում եկեղեցու և կրոնական կազմակերպությունների` օրենքին համապատասխանող գործունեությանը և ներքին կյանքին, արգելում է եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների կառուցվածքում որևէ պետական մարմնի կամ նրա հանձնարարությունները կատարող անձի գործունեություն:

Այս հայցի շրջանակում նույնպես ներկայացվել է հայցի ապահովման միջնորդություն, որպեսզի դատարանը կասեցնի կամ դադարեցնի Արման Սարոյանի՝ Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու անունից «Արդշինբանկ»-ում և «Արարատբանկ»-ում հանդես գալու լիազորությունը: Այս դեպքում ևս Վարչական դատարանը հայցի ապահովման միջոց չի կիրառել:

ՀԿԱԾ դեմ երրորդ հայցը վերաբերում է վերաբացված կատարողական վարույթի հիմքում ընկած դիմումին: Ըստ եկեղեցու հիմնավորումների՝ հարկադիր կատարողը կարող էր վերսկսել կատարողական վարույթը, եթե պահանջատերը օրենքի պահանջներին համահունչ նոր դիմում ներկայացներ, հակառակ դեպքում պարտավոր է այն մերժել: Փաստաբան Արա Զոհրաբյանի  պնդմամբ, վարույթը վերսկսելու՝ հարկադիր կատարողի  որոշումն իրավաչափ չէ, քանի որ դիմումը թերի է, պարտադիր պայմանների խախտմամբ։ Հետևաբար, պետք է մերժվեր, ինչը չի արվել: Դիմումում չի նշվել ոչ կատարման ենթակա ակտը կայացրած դատարանի, ոչ էլ այդ ակտի կայացման օրը:

Դատարանի առաջիկա որոշումներով պետք է հստակեցվեն ոչ միայն կոնկրետ այս վեճի հանգուցալուծումը, այլև այն սահմանները, թե որքանով կարող են պետական կառույցները միջամտել եկեղեցու ներքին կառավարման հարցերին։

Գլխավոր լուսանկարը՝ Սյուզաննա Օհանյանի