2025թ. Հայաստանի առաջին ատյանի դատարանները բավարարել են կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունների մեծ մասը: Պաշտոնական տվյալներն ու փաստաբանների դիտարկումները վկայում են, որ ազատությունից զրկելը շարունակում է գերակշռող գործիք մնալ քրեական վարույթներում ՝ չնայած օրենքով նախատեսված այլընտրանքային միջոցներին։

2025թ. կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու 3530 միջնորդություն է ներկայացվել առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարաններ, որից մերժվել է 447-ը: Մնացած միջնորդությունները բավարարվել են, երբեմն՝ մասնակի: Կալանքի 1321 որոշում բողոքարկվել է Վերաքննիչ դատարան, որից 572-ը մնացել է անփոփոխ, իսկ 94-ը՝ բեկանվել: Մնացածի վերաբերյալ տեղեկություն չկա: Հավանաբար, դրանց մի մասը քննվել է կամ դեռ կքննվի 2026թ.-ին:

Նախորդ տարվա ընթացքում ներկայացվել է նաև կալանքի ժամկետը երկարաձգելու 2270 միջնորդություն, որից մերժվել է ընդամենը 160-ը: Դատարանների որոշումներից 830-ը բողոքարկվել է Վերաքննիչ դատարան, որից 403-ը մնացել է անփոփոխ, իսկ 40-ը՝ բեկանվել:

Ըստ Դատական դեպարտամենտի՝ 2025թ. այլընտրանքային խափանման վերաբերյալ սակավաթիվ միջնորդություններ են ներկայացվել առաջին ատյանի դատարան: Օրինակ՝ տնային կալանք կիրառելու մասին ընդամենը 72 միջնորդություն է ներկայացվել, որից մերժվել է 18-ը: Վարչական հսկողություն կիրառելու 52 միջնորդություն է ներկայացվել, որից 17-ն է մերժվել: Գրավ կիրառելու մասին 2 միջնորդություն է ներկայացվել, իսկ բացակայելու արգելքի մասին՝ 14 միջնորդություն, որից 13-ը բավարարվել է: 

Գլխավոր դատախազությանը հարցրել էինք, թե 2018-2025թթ. դատախազները որքա՞ն կալանք են  փոխել կամ վերացրել: Ըստ տրամադրած տեղեկատվության՝ 2018-2019թթ. ավելի շատ կալանք է վերացվել կամ փոփոխվել, քան դրանից հետո՝ յուրաքանչյուր տարի:

Փաստաբան Արմինե Ֆանյանի խոսքով,  փաստաբանները տևական ժամանակ բարձրաձայնում են կալանք խափանման միջոցի կիրառման աննախադեպ աճի մասին, սակայն պատկան մարմինները  դա պայմանավորում են հանցավորության աճով:

«Նշված պնդման հետ սկզբունքորեն դժվար է համաձայնել, քանի որ ՀՀ քրեական դատավարության նոր օրենսգրքում այլընտրանքային խափանման միջոցների նոր տեսակներ նախատեսելով՝ օրենսդիրը նպատակ է ունեցել էապես նվազեցնել կալանք խափանման միջոցի կիրառման՝ մեծ թվերի հասնող արատավոր պրակտիկան: Ավելին, ականատես ենք լինում նույնիսկ այնպիսի դեպքերի, երբ հասարակական հնչեղություն ունեցող և որոշակի զգայունություն ունեցող գործերով անգամ միջին ծանրության հանցանք կատարելու մեջ մեղադրվող անձինք են կալանավորվում, ինչն իրավական աբսուրդ է»,-ասում է Արմինե Ֆանյանը: 

Փաստաբանի դիտարկմամբ՝ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունների բավարարման աննախադեպ բացասական ցուցանիշները վկայում են այն մասին, որ դատարանները շեղվել են արդարադատություն իրականացնելու իրենց առաքելությունից: Որպես հիմնական պատճառ նա նշում է Արդարադատության նախարարության և Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից դատավորների նկատմամբ ճնշումները, անհիմն կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու պրակտիկան՝ հատկապես անձանց կալանքից ազատելու կամ կալանքի միջնորդությունները մերժելու որոշումներ կայացրած դատավորներին պատժելու տեսքով: 

Փաստաբանի խոսքով՝ դադարեցվել են բարձր հեղինակություն վայելող դատավորների լիազորություններ, ինչը չէր կարող վախի մթնոլորտ չձեւավորել և հայելային արտացոլում չունենալ արդարադատության որակի վրա: 

«Բացի դա, ամենախիստ խափանման միջոցի կիրառման թվերի ավելացումը նաև պայմանավորված է այս իշխանության կողմից դատավորների թիվը յուրայիններով համալրելու գործելաոճով: Բոլորս տեսնում ենք, թե կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու միջնորդությունները՝ զգույունություն և քաղաքական հետաքրքրություն ունենալու դեպքում, ում են մակագրվում, այսպես ասած՝ «կալանք տվող դատավորներին», ինչը չենք կարող վերագրել պատահականությանը: Վարույթի հանրային մասնակիցները շատ քիչ դեպքերում են օգտվում գրավ կիրառելու իրենց լիազորությունից»,-նշում է Արմինե Ֆանյանը:

Նրա եզրահանգմամբ, պատասխանատվության ամբողջ բեռը դատական իշխանությունն է կրում: